SZYDŁÓW

Synagoga, ul. Targowa, na północ od rynku
Zbudowana w XVI wieku (po 1534, a przed 1564), przebudowana w XVII. Jest typowym przykładem bóżnicy obronnej, świadectwem militarnych powinności Żydów w dawnej Polsce. Murowana z kamienia, orientowana, ze ścianami oskarpowanymi, z blankowaną attyką. Od zachodu drewniana (dawniej kamienna) dobudówka, mieszcząca dawniej na piętrze babiniec. Zachowana kamienna oprawa aron ha-kodesz w postaci portalu z hebrajskim napisem i stiukowa dekoracja sufitu. W roku 1981 podczas odbudowy zabytku odnaleziono ukryte oryginalne kinkiety z odblaśnicami. Obecnie użytkowana jako dom kultury.

Cmentarz, po prawej stronie drogi do Chmielnika, w polu.
Założony w 1470 roku, nie ogrodzony, bardzo zdewastowany trafia się na fragmenty potłuczonych nagrobków, w ziemi tkwią cząstki nagrobków odłupanych. Zniszczony w czasie wojny przez hitlerowców.

* * *

    Osadnictwo żydowskie w Szydłowie datuje się od końca XIV wieku, gmina - jako najstarsza na ziemi kieleckiej - powstała w I połowie XV wieku i otrzymywała liczne przywileje królewskie. Była tu siedziba jednego z okręgów ziemstwa krakowsko-sandomierskiego ( w ramach struktury Sejmu Czterech Ziem). W 1564 mieszkało tu 14 rodzin żydowskich. W XVI wieku były w mieście tylko cztery budowle murowane: fara, zamek, ratusz i synagoga. W 1577, 1588 nastąpiły ugody pomiędzy Żydami a mieszczanami Szydłowa dotyczące produkcji i sprzedaży napojów alkoholowych. W 1656 miejscowi Żydzi, w liczbie około 200 zdołali uchronić się przed wojskami Czarnieckiego. W 1676 mieszkały tu 102 rodziny żydowskie. W 1767 Stanisław August potwierdził liczne przywileje posiadane przez Żydów od 1662. W 1921 mieszkało 660 Żydów (29,4 % ludności), a we wrześniu 1939 około 1500.
     1 stycznia 1942 hitlerowcy utworzyli getto. Uwięzili w nim około 2 tys. osób, oprócz miejscowych także Żydów z Płocka i Bodzanowa. W październiku 1942 poprzez przejściowe getta w Chmielniku i Jędrzejowie wszyscy zostali wywiezieni do obozu zagłady w Treblince.

http://www.geocities.com/abrasza/pl/m_kielce.htm

Osadnictwo Olęderskie w gminie Bodzanów

gm. Bodzanów, pow. płocki, woj. mazowieckie

(Białe Brzegi od: Iwini Las - Mapa Gilly-Crona - 1796, Białobrzegi Hol. - Mapa Kwatermistrzostwa - 1830)

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1319 r. Wieś zasiedlona przez osadników holenderskich w końcu XVIII w. W 1900 r. miała 7 domów i 62 mieszkańców, gospodarujących na 102 morgach ziemi.

Wieś rzędowa usytuowana po północnej stronie koryta Wisły, na południe od szosy prowadzącej z Zakroczymia do Płocka, pomiędzy drogą a wałem wiślanym z zabudową rozlokowaną w dwóch liniach obejmujących od północy i południa starorzecze Wisły.

Krajobraz kulturowy wsi rzędowej zachowany w dobrym stanie, z licznymi nasadzeniami, rowami melioracyjnymi, rozłogami pól, sztucznie usypanymi wzgórkami, na których zachowało się pięć tradycyjnych siedlisk z domami.

Nr 24 - dom drewniany zbudowany w końcu XIX w. Budynek usytuowany w linii wschód-zachód na sztucznie usypanym wzniesieniu, po północnej stronie drogi. W całości wykonany z drewna sosnowego, konstrukcji wieńcowej, z węgłami łączonymi na rybi ogon, z ostatkami. Dach krokwiowo-stolcowy wysoki, pokryty słomą, dwuspadowy. Wejście do budynku od strony południowej. Wnętrze dwutraktowe, trzyosiowe. Stan zachowania obiektu dobry.
 

Nr 26 - dom drewniany, zbudowany ok. 1880 r., usytuowany wzdłuż linii wschód zachód, częścią mieszkalną zwrócony ku wschodowi, na sztucznie usypanym wzniesieniu. Zbudowany z drewna topolowego i sosnowego, ściany konstrukcji wieńcowej, z węgłami łączonymi na rybi ogon z ostatkami, bielone. Nakryte wysokim dachem dwuspadowym, krokwiowo-jętkowym, wzmocnionym stolcem, pokrytym eternitem. Część mieszkalna dwutraktowa, czteroosiowa, z centralnie umieszczonym tradycyjnym systemem ogniowym złożonym z szerokiego komina z "czarną kuchnią" w przyziemiu, piecem chlebowym, ogrzewaczem, dwoma trzonami kuchennymi i piecem kaflowym. Obora nieużytkowana, ścianki wewnętrzne zdemontowane. Zachowany jedynie podciąg, wsparty na trzech słupach, biegnący wzdłuż obory. Pierwotnie budynek był dłuższy o dostawioną do obory stodołę wykonaną w konstrukcji słupowo-ryglowej oszalowanej deskami (rozebraną w 1991 r.). Budynek użytkowany jako dom letniskowy, zachowany w dobrym stanie.
 

Nr 34 - dom drewniany (dawna szkoła), zbudowany ok. 1909 r., usytuowany w linii wschód-zachód na sztucznie usypanym wzniesieniu, po północnej stronie drogi, pierwotnie pełnił funkcję szkoły, sali modlitwy (?), obecnie spełnia funkcję mieszkalną. W całości wykonany z drewna sosnowego, konstrukcji wieńcowej, z węgłami łączonymi na rybi ogon, z ostatkami.
Dach krokwiowo-stolcowy wysoki, pokryty eternitem, dwuspadowy. Wejście do budynku od strony południowej poprzez ganek dostawiony w narożniku południowo-wschodnim oraz centralnie umieszczone dwuskrzydłowe drzwi. Wnętrze dwutraktowe. Stan zachowania obiektu dobry.
 

Nr 35 - dom drewniany, zbudowany ok. 1912 r. Budynek pierwotnie mieścił pod wspólnym dachem część mieszkalną i gospodarczą, która na skutek zawalenia się ścian i dachu została rozebrana. Zwrócony częścią mieszkalną ku wschodowi, z dobudówką gospodarczą od strony zachodniej stoi w linii wschód-zachód, po północnej stronie drogi. Wykonany z drewna sosnowego, konstrukcji wieńcowej, z węgłami łączonymi na rybi ogon. Dach krokwiowo-jętkowy, dwuspadowy, niski (wtórny - pierwotna konstrukcja dachu rozebrana). Sień od strony południowej. Układ wnętrz dwutraktowy, półtoraosiowy. Budynek zachowany w dostatecznym stanie.
 

Nr 37 - dom drewniany, zbudowany w 1889 r., zwrócony częścią mieszkalną ku wschodowi, stoi w linii wschód-zachód, po północnej stronie drogi, w oddaleniu od niej (ok. 50 m). Otoczony sztachetowym płotem. Wykonany z drewna sosnowego, konstrukcji wieńcowej, z węgłami łączonymi na rybi ogon. Całość nakryta dwuspadowym dachem krokwiowo-stolcowym, wspartym na ścianie kolankowej, pokrytym blachą. Układ wnętrza części mieszkalnej dwutraktowy, trzyosiowy, z centralnie umieszczonym tradycyjnym systemem ogniowym (ogrzewacze, kuchnia kaflowa, piece kaflowe, piec chlebowy). Obora ze środkowym przejściem, po którego bokach wydzielono boksy dla zwierząt. Budynek zachowany w dobrym stanie.
 

KĘPA NIEMIECKA

gm. Bodzanów, pow. płocki, woj. mazowieckie

(Kemper Holl. - Mapa Gilly-Crona - 1796, Kępa Niemiecka - Tabella - 1827, Kol. Kępa Niemiecka - Mapa Kwatermistrzostwa - 1830, Kępa Niemiecka - Mapa Chrzanowskiego - 1848)

Wieś zasiedlona przez kolonistów w końcu XVIII w. W 1882 r. miała 19 domów i 183 mieszkańców oraz 486 morgów powierzchni.

Nieistniejąca wieś rzędowa usytuowana pierwotnie po północnej stronie koryta Wisły, pomiędzy Białobrzegami a Kępą Polską.

Krajobraz kulturowy całkowicie przekształcony (najprawdopodobniej na skutek zmiany koryta rzeki).

Brak materialnych śladów po osadnictwie.

Jerzy Szałygin, Katalog zabytków osadnictwa holenderskiego na Mazowszu, Warszawa 2004.

Czytaj też - Zeszyty Historyczne, wydawnictwo Koła Historycznego przy Gimnazjum w Bodzanowie- czerwiec lipiec 2006, dostępne na stronie www.gimnazjumbodzanow.pl